czwartek, 23 stycznia 2014

Na prastarej ziemi - Amitav Ghosh.




     Od lipca 1956 roku do połowy lat 90-tych wydawana była przez wydawnictwo Iskry świetna seria podróżnicza Naokoło Świata, posiadająca wymowne logo w postaci spłaszczonego globusa. Czytałam kilka pozycji z tej serii i miło je wspominam. Przez trzy kolejne lata od 1995 do 1998 roku seria ta była kontynuowana przez wydawnictwo Muza, ale pod zmienioną nazwą a mianowicie - Dookoła Świata.  A później nastąpiła długa, bo aż 10-letnia przerwa. W 2008 roku wydawanie tej świetnej serii wznowił Zysk i S-ka Wydawnictwo. I właśnie z tej serii wydawniczej pochodzi książka, która zauroczyła mnie swą okładką w moich ulubionych brązach przedstawiająca Egipcjanina w brązowej galabii i białym  turbanie na tle piramid.

tekst z okładki

  

       Amitav Ghosh, urodzony w 1956 roku,  hinduski antropolog i pisarz jako młody doktorant przebywał wiele lat w Egipcie, do którego kilkakrotnie zafascynowany jego mieszkańcami i kulturą powracał. Z tej fascynacji powstała książka "In An Antique Land" - "Na prastarej ziemi", którą ostatnio przeczytałam. Niezwykła książka  podróżnicza wzbogacona o intrygujące elementy pasjonującego kryminału historycznego, jak również interesującego osobistego dziennika autora.  Dwu wątkowa akcja książki toczy się w bardzo od siebie odległych dwu płaszczyznach czasowych, które co rusz przeplatają się w fabule książki a to za sprawą autora, który będąc w Egipcie prowadzi naukowe dochodzenie w sprawie sięgającej aż XII wieku : 

       Pierwsza z nich to lata 80-te ubiegłego stulecia kiedy to autor prowadził prace antropologiczne w Egipcie o czym sam opowiada  zapoznając czytelnika z trudnymi warunkami bytowania biednych fellachów / egipskich chłopów / wśród których mieszkał, ale i ze zmianami jakie zachodziły w ich życiu, w przeciągu kilku lat,  pod wpływem podejmowania edukacji, a może przede wszystkim podejmowania przez młodych mężczyzn pracy na zewnątrz, poza Egiptem, co dawało dopływ tak potrzebnych środków finansowych. Autor sam był naocznym świadkiem tych zmian. Dzięki snutej przez Ghosha opowieści czytelnik dowiaduje  się  również o tym jak on, jako Hindus, był traktowany przez będących muzułmanami Egipcjan a to za sprawą  ogromnych różnic kulturowych a przede wszystkim religijnych, ale i o wzajemnie okazywanej sobie sympatii  i życzliwości a także o trwałej przyjaźni z rodziną jednego z fellachów, Szajcha Musy. W wątku współczesnym książki Ghosh nie tylko opisuje w bardzo sugestywny i bardzo interesujący sposób codzienność ludzi, wśród których żył, ich gorliwą wiarę i poglądy, ale również ich zwyczaje i obyczaje. Między innymi poznajemy bardzo podobne do naszego zwyczaju obchodzenie dnia świętych patronów - u nas zwane odpustami a w Egipcie miełłudami. W tym co pisze i jak to robi wyczuwa się głęboką zażyłość autora z poznanymi Egipcjanami, gdyż Ghosh  z czasem przestał być  tylko bystrym obserwatorem środowiska z racji prac które prowadził.

       Druga zaś, związana z prowadzonym przez Ghosha swoistym dochodzeniem w celu ustalenia imienia  i pochodzenia niewolnika żydowskiego poety i  kupca pochodzącego z dzisiejszej Tunezji o nazwisku Ben Jidżu, który jest bohaterem drugiego wątku książki, wprowadza nas w bogaty, pachnący przyprawami korzennymi świat XII- to wiecznych kupców handlujących na Bliskim Wschodzie. Świat morskich i lądowych szlaków handlowych przemierzanych przez niezwykle zróżnicowane grupy handlarzy w tym bardzo mobilnych żydowskich kupców - ludzi, których, jak pisze Ghosh, wojaże, wykształcenie i doświadczenie zawodowe zdumiewają do dzisiaj. Wielu z nich podróżowało regularnie między trzema kontynentami a ich świat  niestety skończył się wraz z pojawieniem się na szlakach wodnych zaborczych i zachłannych Portugalczyków.  Analizując listy pisane przez Ben Jidżu i otrzymywane przez  niego od przyjaciół, wspólników czy kontrahentów a także inne jego dokumenty znalezione w gemizie synagogi Ibn Ezry w Kairze, do której to synagogi ten przynależał w czasie swego pobytu  w tym mieście,  autor książki śledzi przebieg życia jego i jego rodziny. Dowiadujemy się o tym gdzie mieszkał, jak i dlaczego zmieniał miejsca pobytu, czym się zajmował a także kiedy założył rodzinę oraz ile miał dzieci, jak żył a nawet co jadał, w co się ubierał i jak miał wyposażony dom. Niewolnik ten,  który pojawiał się często w listach Ben Dżidżu był kimś więcej  niż by znaczyło to słowo, gdyż był zaufanym człowiekiem swego pana i w jego imieniu prowadził nawet sprawy handlowe. Amitav Ghosh wędrując śladem Ben Jidżu podejmuje się zadania ustalenia pochodzenia i imienia tegoż niewolnika. Nie jest to proste z wielu przyczyn, do których należy min. wielokulturowość i niezwykła wielojęzyczność środowisk, w których zamieszkiwał Ben Jidżu, a z których mógł niewolnik się wywodzić.


      Wędrując  razem  z autorem po prastarej ziemi czytelnik  poznaje XII - wieczne miasta, w których Ben Jidżu się osiedlał - począwszy od Kairu, do którego emigrował z miejsca urodzenia,  poprzez Aden i  Mangalore. Najwięcej wiedzy jednak uzyskujemy o Kairze, o którym Ghosh śnił po nocach zanim do niego się wybrał, i którego historię powstania i rozwoju bardzo dokładnie przedstawił. 
 Dla Ghosha "Kair jest jakby metaforą Egiptu", gdyż jak pisze "Wszędzie, poza samym miastem, Kair jest tożsamy z Egiptem. Oba określa się mianem "Masr", właściwym i równie starożytnym, wywiedzionym ze źródła o znaczeniu "zasiedlać" bądź "cywilizować"


       Amitav Ghosh posługując się prostym, przystępnym a zarazem bardzo żywym, barwnym  i obrazowym językiem w pasjonujący sposób opisuje w swej książce niezwykłą historię starożytnych ziem Bliskiego Wschodu, ich fascynującą wielokulturowość a przy tym umiejętność utrzymywania mimo tej wielokulturowości  harmonii we współistnieniu różnych narodowości. Ale nie tylko. Niezwykle ciekawie opisał również losy Synagogi Ibn Ezra w Kairze, jej gemizy oraz zbieranych tam przez 800 lat dokumentów żydowskich. To niezwykle interesujący temat.

     Kończąc muszę stwierdzić, że  "Na prastarej ziemi", którą doskonale się czyta mimo wielu przypisów w wątku historycznym, do których w zasadzie nie w każdym przypadku musi się sięgać, to świetna  lektura, która wciągnęła mnie  nie tylko swą ciekawą fabułą, ale również   swymi nieocenionymi walorami poznawczymi, dzięki którym  poszerzyłam swą nikłą wiedzę historyczno - podróżniczą jeżeli chodzi o opisywaną przez autora część naszego  globu, a  także dowiedziałam się wielu ciekawostek z życia żydowskich emigrantów w XII-tym wieku a także Egipcjan w ubiegłym stuleciu.

Jednej rzeczy mi tylko brakło w w tej książce a mianowicie jakichkolwiek zdjęć czy też  mapek, które byłyby bardzo pomocne w wędrówce z autorem.

Książkę gorąco polecam nie tylko wielbicielom podróży.




Książkę przeczytałam dzięki uprzejmości Pani Oli  z

http://www.zysk.com.pl/pl/
                                                                                                             za co bardzo dziękuję.


___Dla zainteresowanych_________________________________________
Książkę można nabyć w księgarniach :
Matras 
Tania książka

28 komentarzy:

  1. Natanno, ta książka to coś wprost dla mnie :))

    OdpowiedzUsuń
  2. Za tą książką przybyłam do Ciebie jak na skrzydłach:) Jestem strasznie nią zaintrygowana, to moje klimaty. Cieszę się, ze ją mam i planuję poznać w najbliższej przyszłości. Świetna recenzja!

    OdpowiedzUsuń
    Odpowiedzi
    1. Ogromnie się nad nią napociłam.
      Będę wyczekiwać Twej opinii.

      Usuń
    2. Nic nie przychodzi lekko, mnie wbiłaś w fotel:)

      Usuń
    3. Olu, jesteś przemiła. Uniosłam się 5 cm ponad ziemię.

      Usuń
  3. Szkoda, że autor jeszcze bardziej nie cofnął się w czasie do czasów Aleksandryjskich i Biblioteki Aleksandryjskiej:))
    Oj, chętnie bym o tym poczytała.

    OdpowiedzUsuń
    Odpowiedzi
    1. Niestety autor zainteresowany tym razem był wyłącznie Ben Jidżu i jego niewolnikiem. Niemniej przy okazji opowieści o Kairze wraca do aż do początków jego powstania..

      Usuń
    2. Bardziej interesuje go jednak gemiza synagogi i jej zawartość.

      Usuń
  4. Wiem, komu mogę polecić tę książkę. Takie klimaty uwielbia mój kuzyn, będzie zachwycony.

    OdpowiedzUsuń
  5. Ten komentarz został usunięty przez autora.

    OdpowiedzUsuń
  6. Wczoraj kupiłam sobie z tej serii " Marzyłam o Afryce ". Mam nadzieję, że kiedyś uda mi się przeczytać więcej książek Naookoło Świata ;))

    OdpowiedzUsuń
    Odpowiedzi
    1. Interesujący tytuł. Będę wypatrywać recenzji.

      Usuń
  7. Szkoda, ze fabuła książki nie jest podparta fotografiami. Myślę, że wtedy o wiele bardziej oddawałaby klimat tamtych terenów. Niemniej jednak bardzo zainteresowałaś mnie tą pozycją:)

    OdpowiedzUsuń
    Odpowiedzi
    1. Tak, bardzo tego książce brakuje, bardzo.

      Usuń
  8. Zapowiada się bardzo ciekawie, szkoda tylko, że jest bez fotografii, bo książka podróżnicza bez nich wiele traci.

    OdpowiedzUsuń
    Odpowiedzi
    1. Nawet nie sądziłam, że tak mnie zawiedzie brak fotografii.

      Usuń
  9. Daleko zawędrowałaś:) Dzięki twojej recenzji mogę dotknąć afrykańskiej ziemi. Jeszcze żeby zamiast synagog więcej piramid się pojawiło;)

    OdpowiedzUsuń
    Odpowiedzi
    1. Niestety piramidy się pojawiły tylko na okładce. Byłam nawet zdziwiona, że wątek historyczny dotyczy starożytnych żydowskich emigrantów, ale trzeba przyznać, że to interesujący wątek i ten o synagogach również. Pierwszy raz spotkałam się historią synagogi a pojęcie gemiza było mi całkiem obce.

      Usuń
  10. Czekałam na Twoją recenzję, wiedząc, że masz książkę w planach czytelniczych. Tak myślałam, że to będzie dobra rzecz, ale chciałam zobaczyć, jakie będą opinie na blogach, a nie ma ich zbyt wiele. Teraz wiem, że koniecznie muszę ją przeczytać :)
    Dobrze, że napisałaś o braku zdjęć i mapek. Może to i minus książki, ale dla mnie oznacza, że nic nie stracę, jeśli kupię e-booka (czyli taniej) niż papierową. bo choć przekonałam się do czytnika, to jednak te ze zdjęciami wolę w tradycyjnej postaci.

    OdpowiedzUsuń
    Odpowiedzi
    1. W takim razie ja też będę czekać na potwierdzenie czy Tobie też książka przypadła do gustu.

      Usuń
    2. To jak przeczytam, dopiszę tu komentarz. Bo u mnie z czytaniem lepiej, niż z pisaniem postów :(
      Tylko z ostatnich dwóch-trzech miesięcy mam kilka do opisania, a mobilizuję się przeważnie, gdy książka pasuje mi do któregoś wyzwania, na jakie się zapisałam.

      Usuń
  11. Ja też lubię jak w takich książkach są zdjęcia, które dopełniają pełnego przekazu. Książka brzmi interesująco.

    OdpowiedzUsuń
  12. Muszę ja koniecznie przeczytać - byłam w Egipcie i bardzo mnie ten kraj zafascynował :)

    OdpowiedzUsuń
  13. Zapowiada się interesująco. Co prawda Egipt to nie do końca moje rejony, ale dobra książka podróżnicza zawsze jest warta uwagi. Tym bardziej, że jak piszesz, jest połączona z wątkiem historycznym, a to już podróż podwójna, bo i w przestrzeni, i w czasie :)

    OdpowiedzUsuń
    Odpowiedzi
    1. To, to. W przestrzeni i w czasie. I to jest jej istotny walor .

      Usuń

Każdy pozostawiony komentarz to balsam na moją duszę. Toteż za każdy serdecznie dziękuję i zapewniam, że czytam je z uwagą i staram się nie pozostawiać ich bez odpowiedzi.